Casus belli και ΑΟΖ

Πολλοί από τους δικούς μας που αναρωτιούνται ακόμα κατά πόσο η έννοια της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μας επιτρέπει να βγούμε από το αδιέξοδο παλαιότερων διακρατικών διαπραγματεύσεων, έχουν την εντύπωση ότι η Τουρκία μπορεί να προκηρύξει ένα νέο Casus belli που να αφορά στην ΑΟΖ.

Δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι οι τρεις διακρατικές συμφωνίες της Κύπρου με το Λίβανο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ ανέδειξαν το ορθολογικό υπόβαθρο του προβληματισμού τους. Δεν έχουν αντιληφθεί ότι η ελληνο-αλβανική συμφωνία είναι θέμα χρόνου να υλοποιηθεί και ότι ο χρόνος είναι μαζί μας, πράγμα το οποίο αποδεικνύει de facto ότι η πρόθεση για Casus belli δεν έχει νόημα εκ μέρους της Τουρκίας. Ας αναλύσουμε όμως αυτό το θέμα δομικά.
Μετά τη θέσπιση της ΑΟΖ η Ελλάδα μπορεί να υπογράψει διακρατικές συμφωνίες με την Αλβανία, την Ιταλία τη Λιβύη, την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Τουρκία. Η ανάλυση μέσω θεωρίας παιγνίων οδηγεί στο στρατηγικό συμπέρασμα ότι η διαπραγμάτευση με την Τουρκία πρέπει να είναι η τελευταία. Για όλες τις προηγούμενες η Τουρκία δεν συμμετέχει και κατά συνέπεια είναι το τρίτο μέρος. Σε αυτές έχουμε δύο κατηγορίες.
Η πρώτη είναι αυτή όπου η Τουρκία δεν έχει καμιά ανάμειξη όσον αφορά στα διαγράμματα Voronoi. Σε αυτή την κατηγορία, ένα Casus belli της Τουρκίας δεν θα είχε de facto νόημα. Στη δεύτερη κατηγορία, η Τουρκία θα πρέπει να πείσει και το δεύτερο κράτος για να αποδεχθεί το αίτημά της, κατά συνέπεια το Casus belli θα ήταν στην ουσία διπλό, πράγμα το οποίο είναι επικίνδυνο. Σε αυτές τις δύο κατηγορίες αναδεικνύεται η ιδέα ότι το τρίτο μέρος δυσκολεύεται να αναμειχθεί σε μια διακρατική σχέση μεταξύ δύο κρατών. Αυτό είναι το παράδειγμα της Κύπρου.
Το δομικό πρόβλημα είναι ότι το θέμα της ΑΟΖ δεν είναι μια μονομερής απόφαση μόλις υπάρχουν επικαλύψεις. Τώρα όσον αφορά την περίπτωση της Ελλάδας με την Τουρκία, το Casus belli δεν αποτελεί μοχλό πίεσης, αφού επαρκεί στην Τουρκία να μην υπογράψει τη διακρατική συμφωνία. Αποδείξαμε λοιπόν εξετάζοντας εξαντλητικά όλες τις περιπτώσεις, ότι το Casus belli στην περίπτωση της ΑΟΖ δεν θα ήταν αποτελεσματικό. Δεν υπάρχει λοιπόν αναλογία με το Casus belli που αφορά στα 12 Ν.Μ. Η διαφορά που κάνει τη διαφορά είναι απλή και είναι η εξής: η επέκταση στα 12 Ν.Μ. είναι μια μονόπλευρη απόφαση. Έτσι το Casus belli μπορεί με την ύπαρξή του να ακυρώσει αυτή την απόφαση, ακόμα και αν έχουμε υπογράψει τη Συνθήκη του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας. Δεν πρέπει λοιπόν να κάνουμε λανθασμένες αναλογίες, οι οποίες ευνουχίζουν τη σκέψη μας. Τελικά η ΑΟΖ δεν έχει τα ίδια δομικά προβλήματα που έχουν τα χωρικά ύδατα ακόμα κι αν μοιάζουν φαινομενικά. Έτσι η ΑΟΖ αποφεύγει τα προβλήματα του παρελθόντος και επιτρέπει την ύπαρξη ενός δυναμικού πλαισίου το οποίο είναι εφικτό να μετατραπεί σε συμμαχικό πεδίο δράσης. Δεν υπάρχει λόγος να έχουμε φοβίες για ένα θέμα που έχει δείξει σε πολλές περιπτώσεις ανά τον κόσμο την αφοπλιστική του αποτελεσματικότητα ακόμα και με παραδοσιακά δύσκολους παίκτες.
Ν. Λυγερός

Διαβάστε περισσότερα...

Από την άρση του Casus belli στην τοποστρατηγική

Αφού η άρση του Casus belli δεν είναι πια μια θεωρητική ουτοπία είναι απαραίτητο να εξετάσουμε και τις προοπτικές αυτής της αλλαγής φάσης ακόμα κι αν για να γίνει υπαρκτή θα πρέπει να περιμένουμε την τελική απόφαση της τουρκικής εθνοσυνέλευσης. Σε κάθε περίπτωση η προετοιμασία είναι εύλογη στη στρατηγική.

Διαβάστε περισσότερα...

Από την άρση του Casus belli στην τοποστρατηγική της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης

Αφού η άρση του Casus belli δεν είναι πια μια θεωρητική ουτοπία είναι απαραίτητο να εξετάσουμε και τις προοπτικές αυτής της αλλαγής φάσης ακόμα κι αν για να γίνει υπαρκτή θα πρέπει να περιμένουμε την τελική απόφαση της τουρκικής εθνοσυνέλευσης.

Σε κάθε περίπτωση η προετοιμασία είναι εύλογη στη στρατηγική. Η άρση του Casus Belli επιτρέπει την εφαρμογή μέσω της επικύρωσης της Συνθήκης Montego Bay για τα 12 ναυτικά μίλια. Επιπλέον, ανοίγει πρακτικά και το θέμα της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, η οποία καλύπτει τις ανάγκες μας στο χώρο του Αιγαίου. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να σημειώσουμε και τον εξής προβληματισμό. Όταν μιλούμε για τα 12 ΝΜ και μετά για το 200 ΝΜ, δηλαδή όταν περνάμε από τα χωρικά ύδατα στην ΑΟΖ, έχουμε την εντύπωση ότι δεν μπορούμε παρά μόνο να κερδίσουμε χώρο. Αυτό ισχύει μόνο στη φάση, όπου υπάρχουν τουλάχιστον 3 παίκτες για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία της θεωρίας παιγνίων, αφού η θεωρία αποφάσεων δεν επαρκεί για αυτόν τον προβληματισμό. Διότι το κέρδος για τις δύο χώρες προέρχεται από το χώρο που χάνουν στα διεθνή ύδατα. Έχουμε, λοιπόν, για τους δύο παίκτες, ένα παίγνιο μη μηδενικού αθροίσματος, όταν βρισκόμαστε σε ελεύθερο πλαίσιο. Όμως η μελέτη της τοποστρατηγικής της ΑΟΖ δείχνει ότι η απόλυτη εφαρμογή της έρχεται σε σύγκρουση σε τοπικά σημεία. Για να είμαστε συγκεκριμένοι, ας εξετάσουμε την περιοχή του Καστελόριζου. Το σύμπλεγμά του σε σχέση με τη Ρόδο λειτουργεί ως ένα γραμμικό σύστημα που βασίζεται αποκλειστικά στην απλοποίηση των δεδομένων της Συνθήκης Παρισίου του 1947. Αν εφαρμόσουμε την ΑΟΖ δίχως να προσέξουμε τα δεδομένα που ισχύουν από τότε θα έχουμε μία επικάλυψη της περιοχής από τη θεωρητική τουρκική ΑΟΖ. Στην πραγματικότητα, και από την άλλη πλευρά, δηλαδή μεταξύ Καστελόριζου και Κύπρου, γίνεται το ανάλογο φαινόμενο, μόνο που παρουσιάζεται εκτός συνόρων ακόμα κι αν εμπλέκεται με το F.I.R. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό το παράδειγμα; Η αναζήτηση της εφαρμογής της ΑΟΖ θα δημιουργήσει μια διαπραγμάτευση κι αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε ορθολογικούς κανόνες που εξασφαλίζει η τοποστρατηγική μέσω των διαγραμμάτων Voronoi και της τριγωνοποίησης Delaunay. Αλλιώς, αναπόφευκτα θα αντιμετωπίσουμε τοπικές εξαιρέσεις που θα έχουν κόστος. Είναι, λοιπόν, σημαντικό να αποφασίσουμε μια ολική στρατηγική, για να λύσουμε το πρόβλημα της ΑΟΖ και να αποφύγουμε με τέτοιο τρόπο διακρατικές τριβές, οι οποίες δεν θα έχουν νόημα στο διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, η στρατηγική μας πρέπει να ενταχθεί σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο, για να ενισχυθεί από τους εταίρους μας έτσι ώστε να είναι ανθεκτική κι επομένως αποτελεσματική. Τώρα είναι η ώρα να μελετηθεί με ακρίβεια το όλο θέμα για να γνωρίζουμε εξ αρχής τις πρέπουσες κινήσεις από τις δύο πλευρές.
Ν. Λυγερός
Διαβάστε περισσότερα...

Casus belli και τοποστρατηγική

Το casus belli θέλουμε δεν θέλουμε έχει αλλάξει νόημα.

Ακόμα κι αν η τουρκική εθνοσυνέλευση δεν έχει πάρει επίσημη απόφαση για την άρση του, υπάρχει μια αλλαγή φάσης όσον αφορά στην τελεολογία του. Η μονοσήμαντη έκφραση απέκτησε μια πολυσημία κι η στατική θέση μετατράπηκε σε δυναμική κίνηση. Αυτή η αλλαγή ενεργοποιεί και την έννοια της τοποστρατηγικής, διότι αλλάζουν και τα δεδομένα προσβασιμότητας του Αιγαίου. Το παίγνιο είναι πλέον σε φάση εκκίνησης όσο αφορά στην πρωτοβουλία. Η Τουρκία δεν υπογράφει τη Συνθήκη Montego Bay, αλλά δεν την αμφισβητεί στρατιωτικά και στρατηγικά. Αυτό σημαίνει ότι προσπαθεί να πετύχει μια πλάγια επίθεση θυσιάζοντας μία αμφισβήτηση πάνω στην οποία επέμενε διαχρονικά. Αυτή η τεχνητή θυσία, διότι δεν ακολουθούσε το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, δεν είναι μια πραγματική θυσία. Εξετάζει το κόστος της στατικής σε σχέση με την τεχνητή δυναμική της επόμενης κίνησης. Η τοποστρατηγική με τις επιπτώσεις της στο Αιγαίο δεν της προσφέρει πολλές δυνατότητες. Από την άλλη, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να διατηρεί παθητική στάση, δεν προκαλεί ουσιαστικές αντιδράσεις. Δίχως αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δράσεις σε σχέση με το θέμα της Α.Ο.Ζ. και τις επαφές με την Αίγυπτο. Η ελαχιστοποίηση της απειλής είναι και αυτή μια στρατηγική ένδειξη. Το να παίρνω και να δίνω πίσω δεν είναι ισόμορφο με το να αφήνω. Η επιλογή αυτού του νοητικού σχήματος δεν έχει κόστος και προσφέρει όφελος, αν ο αντίπαλος θεωρήσει ότι είναι μια κίνηση. Το ενδιαφέρον της υπόθεσης είναι η διαχείριση της αδράνειας. Ενώ φαινομενικά είναι άχρηστη μετά την εκκίνηση έχει μεγάλο βάρος και μπορεί εύκολα να την εκμεταλλευτεί ο παίκτης της πρωτοβουλίας. Μπορεί να μεταφέρει το βάρος όχι μόνο σ' ένα γενικότερο πλαίσιο, όπως είναι η ΑΟΖ σε σχέση με τα χωρικά ύδατα, αλλά να τη χρησιμοποιήσει σ' ένα πεδίο, όπου η ύπαρξή της είναι ήδη μια δράση. Ένα χειροπιαστό παράδειγμα είναι το θέμα της αναγνώρισης της γενοκτονίας. Μέσω της αδράνειας μπορούν να ενεργοποιήσουν λανθασμένα αντανακλαστικά όσον αφορά στην τοποθέτησή μας σε σχέση με τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και με την μετάλλαξη του προβλήματος να πετύχουν και μια αλλοίωση του προβληματισμού. Πρέπει λοιπόν να ξεκαθαρίσουμε εξ αρχής ότι αυτό το νοητικό σχήμα που προβάλλει η Τουρκία δεν έχει καμιά σχέση με το θέμα της γενοκτονίας και δεν πρέπει να περιμένει από εμάς καμιά υποχώρηση. Αν γνωστοποιήσουμε άμεσα τις θέσεις μας το θέμα θα παραμείνει σε τοποστρατηγικό πλαίσιο και θα εισχωρήσουμε στο πεδίο της ΑΟΖ, αλλιώς κάθε κίνησή μας μπορεί να μετατραπεί σε λάθος και σε κόστος σε άλλο πλαίσιο. Αυτό είναι το νέο παίγνιο κι οι κανόνες του.
N. Lygeros

Διαβάστε περισσότερα...

«Δεν μιλάμε πια για το casus belli»

Προτείνεται υπό όρους άρση του casus belli

Ο σύμβουλος του Τούρκου πρωθυπουργού, Ι. Καλίν, στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»

Συνέντευξη στον Πετρο Παπακωνσταντινου

Την ταυτόχρονη ακύρωση του τουρκικού casus belli (αιτία πολέμου) αναφορικά με το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 μίλια και της σχετικής απόφασης του ελληνικού Κοινοβουλίου προτείνει ο Ιμπραΐμ Καλίν, σύμβουλος του Τούρκου πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν. Στη συνέντευξή του στην «Κ», ο κ. Καλίν εκθειάζει τη «διεθνιστική» πολιτική του Γιώργου Παπανδρέου και εκφράζει αισιοδοξία για την προοπτική παράλληλης μείωσης των στρατιωτικών εξοπλισμών στις δύο χώρες. Σήμερα στις 11.00 ο κ. Καλίν και ο αντιπρόεδρος του κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας Ομέρ Τσελίκ θα συμμετάσχουν σε ημερίδα του ΕΛΙΑΜΕΠ στο υπουργείο Εξωτερικών με θέμα τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

– Χθες, ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, δήλωσε, απευθυνόμενους στους Ευρωπαίους ηγέτες: «Αν δεν μας θέλετε στην Ε.Ε., καλύτερα να μας το πείτε». Να υποθέσουμε ότι η απογοήτευση μπορεί να οδηγήσει την Τουρκία να παραιτηθεί από την ευρωπαϊκή υποψηφιότητά της;

– Οχι. Θεωρούμε την ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ενωση στρατηγικό στόχο. Γι’ αυτό περνάμε όλες αυτές τις μεταρρυθμίσεις από το Κοινοβούλιο, γι’ αυτό δεχθήκαμε και την τελωνειακή ένωση το 1995. Δεν θα παραιτηθούμε από αυτόν τον στρατηγικό στόχο, αλλά στην πορεία για την επίτευξή του πιστεύουμε ότι δικαιούμαστε κάποια σαφήνεια. Αν ο στόχος είναι πράγματι η πλήρης ένταξη, τότε θα πρέπει να υπάρξει κάποιο χρονικό πλαίσιο αντί να παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις στο άπειρο.

– Ο Αμερικανός υπουργός Αμυνας κ. Γκέιτς κατηγόρησε τους Ευρωπαίους ότι αποξενώνουν την Τουρκία και ευθύνονται που στρέφεται από τη Δύση στην Ανατολή. Σας δελεάζει όντως μια παρόμοια αλλαγή ρόλου;

– Οχι. Η ενασχόλησή μας με τα Βαλκάνια, τον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή δεν προέρχεται από κάποια απογοήτευση από την Ευρώπη ή από τις ΗΠΑ. Αποτελεί μέρος της επιχειρούμενης ομαλοποίησης της εξωτερικής πολιτικής μας και της διεύρυνσης των οριζόντων της. Ανώμαλο ήταν αυτό που υπήρχε πριν, δηλαδή η ανυπαρξία οικονομικών και πολιτικών σχέσεων με τους γείτονές μας. Τώρα αναπτύσσουμε σχέσεις με αυτούς, αλλά όχι σε βάρος των σχέσεών μας με Ε.Ε. και ΝΑΤΟ.

– Ωστόσο, η μεσολάβηση Ερντογάν - Λούλα για το Ιράν και η σύγκρουση της χώρας σας με το Ισραήλ για το επεισόδιο του «Στολίσκου της Ελευθερίας» θορύβησαν τις ΗΠΑ.

– Παρ’ όλα αυτά, πρακτικά, άνω του 50% του εμπορίου μας γίνεται με την Ευρώπη. Είμαστε μέλη πολλών ευρωπαϊκών θεσμών, όπως ο ΟΑΣΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Μεγάλες τουρκικές κοινότητες ζουν στη Γερμανία και τη Γαλλία. Συνεργαζόμαστε με τη Δύση στο Αφγανιστάν, τον Λίβανο και το Ιράκ. Οταν ομαλοποιούμε τις σχέσεις μας με το Ιράν, τη Συρία και το Ιράκ, απλούστατα επιδιώκουμε να διαμορφώσουμε συνθήκες ασφαλείας στην περιοχή μας. Οταν ο πρόεδρος Μπους κάλεσε στο ράντσο του, στο Τέξας, τον πρόεδρο Πούτιν, όλος ο κόσμος είπε «μπράβο». Γιατί μπορούν οι ΗΠΑ να ομαλοποιούν τις σχέσεις τους με τη Ρωσία, τον μεγάλο αντίπαλο του Ψυχρού Πολέμου, και δεν μπορεί να κάνει το ίδιο η Τουρκία, που συνορεύει με τη Ρωσία;

– Η Τουρκία θέλει να γίνει μέλος της Ε.Ε., αλλά απειλεί την Ελλάδα ότι ενδεχόμενη επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια θα είναι αιτία πολέμου, casus belli. Είναι αυτή η γλώσσα που χρησιμοποιεί μια ευρωπαϊκή χώρα απέναντι στον γείτονα και εταίρο της;

– Πρώτα απ’ όλα, δεν χρησιμοποιούμε ποτέ τον όρο «casus belli» για τις διμερείς μας σχέσεις ή για τα προβλήματα του Αιγαίου. Ηταν μια συγκεκριμένη αντίδραση, τον Ιούνιο του 1995, σε μια συγκεκριμένη απόφαση του ελληνικού Κοινοβουλίου, έναν νόμο ο οποίος έλεγε ότι το Κοινοβούλιο έχει δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα στο Αιγαίο στα 12 μίλια. Το τουρκικό Κοινοβούλιο απάντησε σ’ αυτήν την απόφαση του ελληνικού Κοινοβουλίου, τίποτα περισσότερο.

Αυτό που προτείνουμε σήμερα είναι να αποσύρουμε ταυτόχρονα και τις δύο αποφάσεις και να αφήσουμε τη ρύθμιση του ζητήματος στη συνολική διευθέτηση των ελληνοτουρκικών προβλημάτων.

– Κάτι τέτοιο θα σήμαινε να παραιτηθεί η Ελλάδα από ένα νόμιμο, βάσει του διεθνούς δικαίου, δικαίωμα με αντάλλαγμα να παραιτηθεί η Τουρκία από μια απειλή. Σας φαίνεται δίκαιη μια τέτοια ανταλλαγή;

– Είναι δίκαιη, γιατί το ουσιαστικό ζήτημα, αν διευρύνουμε τον ορίζοντα του προβληματισμού μας, είναι πώς θα μοιραστούμε το Αιγαίο, την ανατολική Μεσόγειο, και να δούμε όλα τα άλλα ζητήματα -εμπόριο, μετανάστευση, πάλη κατά της τρομοκρατίας κ.λπ.- ως μέρος μιας συνολικής διευθέτησης.

Η μείωση των εξοπλισμών, ρεαλιστικός στόχος

– Ενα από τα βασικά προβλήματα στον δρόμο προς την Ευρώπη είναι ότι εξακολουθείτε να μην ανοίγετε τα λιμάνια και τα αεροδρόμιά σας στα πλοία και τα αεροπλάνα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

– Το πρόβλημα αυτό μπορεί να επιλυθεί μόνο στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού. Η σημερινή κατάσταση πραγμάτων δεν είναι βιώσιμη, ούτε για την ελληνοκυπριακή ούτε για την τουρκοκυπριακή πλευρά. Θέλουμε μια ενωμένη νήσο, όπου οι δύο κοινότητες θα έχουν ίση εκπροσώπηση στην κυβέρνηση. Αυτό είναι το γενικό πλαίσιο. Αυτό ήταν το πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, του Σχεδίου Ανάν και συνεχίζει να είναι στις νέες διαπραγματεύσεις.

– Η πολιτική αλλαγή στην τουρκοκυπριακή πλευρά, με τον κ. Ερογλου να αντικαθιστά τον κ. Ταλάτ, δεν θεωρήθηκε ευοίωνη από την ελληνοκυπριακή πλευρά.

– Οι κ. Χριστόφιας και Ταλάτ μπορεί να είχαν καλή προσωπική χημεία, αλλά συναντήθηκαν 71 φορές σε ενάμιση χρόνο και προέκυψε πολύ μικρή πρόοδος. Για την ώρα, φαίνεται ότι οι συνομιλίες δεν οδηγούν πουθενά.

– Είναι καλύτερο το κλίμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων με τον Γιώργο Παπανδρέου στην πρωθυπουργία;

– Ασφαλέστατα. Ο πρωθυπουργός Παπανδρέου συμπεριφέρεται ως πραγματικός ηγέτης. Αν και αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα εσωτερικής πολιτικής, παραμένει διεθνιστής, βλέπει τα ζητήματα κάτω από μια παγκόσμια οπτική κι αυτό χαρακτηρίζει επίσης τον Ταγίπ Ερντογάν. Οι δύο ηγέτες έχουν αποκαταστήσει πολύ καλή σχέση. Επομένως, η πολιτική θέληση υπάρχει. Το επόμενο βήμα είναι να προετοιμάσουμε την κοινή γνώμη στις δύο χώρες. Αναφορικά με το Αιγαίο, συνεχίζονται οι διερευνητικές συζητήσεις και εξ όσων γνωρίζω η ατμόσφαιρα είναι καλή.

– Οι στρατιωτικές δαπάνες αντιπροσωπεύουν βαρύτατο φορτίο για την Ελλάδα, ειδικά σε εποχή κρίσης. Είναι ρεαλιστική η ταυτόχρονη, συμφωνημένη μείωση των στρατιωτικών εξοπλισμών των δύο χωρών;

– Σε αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο αναφέρθηκε τις προάλλες ο πρωθυπουργός μας, στη Βουλγαρία. Είναι δυνατό και θα έρθει ως φυσικό επακόλουθο της διαδικασίας συνολικής διευθέτησης των προβλημάτων – Αιγαίο, μειονότητες, Χάλκη, μουσουλμανική μειονότητα στην Ελλάδα. Νομίζω ότι η ατμόσφαιρα είναι θετική. Δεν βλέπουμε πια την Ελλάδα ως απειλή. Αυτό γινόταν στο παρελθόν, αλλά όχι πια. Τώρα την βλέπουμε ως γείτονα και εταίρο.

– Ή και ως ενόχληση. Στο βιβλίο του «Το στρατηγικό βάθος», ο κ. Νταβούτογλου έλεγε ότι δεν πρέπει η Τουρκία, ένας πυγμάχος βαρέων βαρών, να προπονείται συνέχεια με την Ελλάδα, έναν πυγμάχο ελαφρών βαρών, γιατί έτσι χάνει τη φόρμα της…

– Γνωρίζω την αναλογία, αλλά όταν το έγραφε (σ.σ.: το 2002), αναφερόταν στο τι ίσχυε τις προηγούμενες δεκαετίες και ασκούσε κριτική σ’ αυτό.

– Πάντως, δεν ακούγεται και τόσο κολακευτικό για την Ελλάδα.

– Ούτε και για την Τουρκία. Αυτό που εννοούσε είναι ότι το να μαλώνουμε μεταξύ μας, στενεύει τους ορίζοντες και των δύο.

– Η χώρα σας έχει ζήσει την εμπειρία των προγραμμάτων λιτότητας που επέβαλε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Τι είδους πείρα έχετε να μας μεταφέρετε;

– Είναι δύσκολη η διαδικασία που περνάτε. Σαν να πρέπει να καταπιείτε το δηλητήριο για να αναρρώσετε. Νομίζω ότι το πρόγραμμα της κυβέρνησής σας πρέπει να εφαρμοστεί απολύτως ώστε να βγείτε από την κρίση το συντομότερο δυνατόν. Τότε δεν θα χρειάζεστε πια το ΔΝΤ.

– Ωστόσο, στην Τουρκία, προτού φύγει το ΔΝΤ, είχε καταρρεύσει όλο το πολιτικό σύστημα.

– Ολα εξαρτώνται από το πώς θα χειριστείτε την οικονομία. Ο λόγος που η Τουρκία τα βγάζει τώρα πέρα χωρίς το ΔΝΤ, είναι ότι κατάφερε να κάνει την οικονομία να σταθεί στα πόδια της. Αυτό είναι το «κλειδί».
Διαβάστε περισσότερα...

Casus belli, τοποστρατηγική και timing

Οι φοβίες του Casus belli δεν επιτρέπουν τη στρατηγική εξέταση του θέματος κι η έλλειψη στρατηγικής εξουδετερώνει το πρόβλημα του timing. Το Casus belli, θέλουμε, δεν θέλουμε, είναι μία επίθεση στο χώρο της νοητικής στρατηγικής. Και βασίζεται στο νοητικό σχήμα: η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση. Όμως αυτή η απλοϊκή εφαρμογή δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το επόμενο νοητικό σχήμα: η καλύτερη επίθεση είναι η αντεπίθεση. Βέβαια, όταν υπάρχει εκ μέρους μας παθητική στάση, το Casus belli λειτουργεί ακόμα κι αν δεν έχει βάση. Ενώ στην πραγματικότητα, μέσω της τοποστρατηγικής, η ανθεκτικότητα του Αιγαίου δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από τέτοιου είδους ρητορική. Ακόμα κι αν πιστεύουμε ότι η κινητικότητα γύρω από το Casus belli ανήκει στην εσωτερική κατανάλωση της Τουρκίας είναι τώρα το σωστό timing για να υπογραμμίσουμε σθεναρά τις προσπάθειες της Τουρκίας να γίνει επιτέλους ένα δημοκρατικό κράτος που σέβεται το Δίκαιο της θάλασσας, διότι θέλει να το εφαρμόσει σε όλη την επικράτειά της κι όχι μόνο στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο. Διότι δεν μπορούμε ν’ αφήσουμε παθητικά τον Υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας να θεωρεί το Casus belli ως ένα εργαλείο σε μία διαπραγμάτευση. Διότι δεν έχουμε να δώσουμε τίποτα ενάντια της άρσης του Casus belli. Η άρση δεν είναι μία σωστή κίνηση προς την Ελλάδα, αλλά προς το Διεθνές Δίκαιο, μέσω του Δικαίου της θάλασσας. Και κατά συνέπεια, δεν είναι το εγχείρημα μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης. Η Τουρκία πρέπει να προσαρμοστεί για τη δική της εξέλιξη ως κράτος που θέλει να θεωρείται σοβαρό από τους άλλους. Αν η κίνησή της είναι μόνο και μόνο ένα τέχνασμα, θα εκτεθεί μόνη της. Συνεπώς, η θέση μας είναι απλή. Πρέπει να χαιρετίσουμε αυτή την προσπάθεια, διότι η υλοποίησή της διευκολύνει τις διακρατικές μας σχέσεις. Αλλά και σε αυτήν την περίπτωση να μην ξεχάσουμε τον γενικότερο προβληματισμό της ΑΟΖ. Η άρση του Casus belli στην καλύτερη εκδοχή δεν είναι ένα τελικό αποτέλεσμα, αλλά ένα ενδιάμεσο προς τον καθορισμό της ΑΟΖ, καθώς το αποδεικνύει η τοποστρατηγική εφαρμογή των Διαγραμμάτων Voronoi κι η τριγωνοποίηση Delaunay. Δεν υπάρχει, λοιπόν, πλαίσιο για επιλογή αδράνειας. Ας μετατραπεί η κινητικότητα σε μία κίνηση που δεν είναι του τύπου Brown και θα μελετήσουμε την ανέλιξή της. Το σωστό timing είναι στο παράθυρο, ας αξιοποιήσουμε λοιπόν το πεδίο, για να μετατραπεί σε πεδίο δράσης, για να ξεφύγουμε από το πλαίσιο που δέχεται αποκλειστικά και μόνο δύο παίκτες, για να ενεργοποιήσουμε αποτελεσματικά το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Ν. Λυγερός
Διαβάστε περισσότερα...

Νταβούτογλου: «Το casus belli δεν αλλάζει»!

Αναιρώντας διαβεβαιώσεις της περασμένης εβδομάδας, δήλωσε χθες ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να άρει την «απειλή πολέμου»

Η Αγκυρα δεν πρόκειται να άρει μονομερώς την απειλή πολέμου (casus belli) εναντίον της Ελλάδος για την επέκταση των χωρικών υδάτων της σε 12 ναυτικά μίλια. Αυτό ξεκαθάρισε χθες ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου σε δηλώσεις του πριν από τη συνάντησή του με τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών κ. Δ. Δρούτσα στην Αγκυρα και μόλις λίγες ημέρες μετά τα δημοσιεύματα τουρκικών εφημερίδων ότι η Αγκυρα εξετάζει το θέμα της άρσης του casus belli στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Πολιτικού Εγγράφου Εθνικής Ασφαλείας. Και διευκρίνισε ότι οι όποιες κινήσεις γίνουν στο Αιγαίο θα είναι αμοιβαίες. Ουσιαστικά ο κ. Νταβούτογλου «φωτογράφισε» την παραίτηση της Αθήνας από το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων ως προϋπόθεση για άρση του casus belli.

Οι δηλώσεις του κ. Νταβούτογλου έγιναν προς τον διευθυντή του τηλεοπτικού δικτύου ΝΤV Μουράτ Ακγκιούν, στον οποίο παραχωρούσε συνέντευξη με αφορμή το αναμενόμενο δημοψήφισμα για τις συνταγματικές αλλαγές στην Τουρκία, στις 12 Σεπτεμβρίου. « Οι εργασίες για το Πολιτικό Εγγραφο Εθνικής Ασφάλειας είναι απόρρητες. Στις σχέσεις μας με τους γείτονές μας τα τελευταία χρόνια σημειώθηκαν σοβαρές αλλαγές» είπε ο κ. Νταβούτογλου.

Υπογράμμισε όμως στη συνέχεια ότι «για το θέμα των 12 ναυτικών μιλίωνη Τουρκία δεν κάνει βήμα μονομερώς. Με βήματα που θα γίνουν αμοιβαία θα αλλάξει η συμπεριφορά της Τουρκίας και της Ελλάδαςτης μιας απέναντι στην άλλη . Υπάρχει ύφεση στις σχέσεις (σ.σ.:Ελλάδος και Τουρκίας).Η νέα προσέγγισή μας», κατέληξε, «βασίζεται στην έννοια του οράματος, όχι στην έννοια της απειλής».

Αυτή ήταν η πρώτη επίσημη αντίδραση της κυβέρνησης Ερντογάν στις πληροφορίες που είχαν δει το φως της δημοσιότητας την περασμένη εβδομάδα, κυρίως στις εφημερίδες «Σαμπάχ» και «Μιλιέτ». Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές, η Αγκυρα, κινούμενη βάσει του δόγματος Νταβούτογλου για «μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες», έχει αποφασίσει να βγάλει από τον κατάλογο των χωρών που συνιστούν απειλή τη Ρωσία, το Ιράν, το Ιράκ και την Ελλάδα, για την οποία καταγράφεται ρητώς ως σήμερα στο Πολιτικό Εγγραφο Εθνικής Ασφαλείας ότι η επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί «απειλή πολέμου».

Oι δηλώσεις Νταβούτογλου δεν αιφνιδίασαν το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. Διπλωματικές πηγές άλλωστε, σχολιάζοντας τις προηγούμενες ημέρες τα δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, είχαν φροντίσει να χαμηλώσουν τους τόνους των προσδοκιών. «Πέρα από τα λόγια αναμένουμε και πράξεις» τόνιζαν χαρακτηριστικά.

Μάλιστα, η Αθήνα προτίθεται να μεταφέρει στα αρμόδια κοινοτικά όργανα τις δηλώσεις Νταβούτογλου ως σαφή ένδειξη της αντιφατικής στάσης της Τουρκίας η οποία, αν και υποψήφια προς ένταξη χώρα, εξακολουθεί να απειλεί με πόλεμο ένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οι κκ. Δρούτσας και Νταβούτογλου συνομίλησαν χθες τετ α τετ για πάνω από μία ώρα εφ΄ όλης της ύλης. Ο τούρκος υπουργός αναμένεται να επισκεφθεί την Αθήνα στα τέλη Οκτωβρίου- αρχές Νοεμβρίου. Παράλληλα, στο περιθώριο τη Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη θα υπάρξει και συνάντηση του κ. Γ.Παπανδρέου με τον τούρκο πρόεδρο Αμπντουλάχ Γκιουλ.

Διαβάστε περισσότερα...

Ισχυρός ανατολικός άνεμος στο Αιγαίο

Η διά του τύπου ανακοίνωση της πρόθεσης της Τουρκίας να άρει την «αιτία πολέμου» (casus belli) εναντίον της Ελλάδας, αν αυτή επεκτείνει , όπως δικαιούται, τα ελληνικά χωρικά ύδατα μέχρι τα 12 ν.μ., ανοίγει εκ των πραγμάτων ένα νέο κεφάλαιο στα πολύπαθα «προβλήματα του Αιγαίου» και απαιτεί την έγκαιρη και πολύ προσεκτική αντίδραση της Αθήνας.

Η τουρκική πρόταση αναμένεται να αποτυπωθεί και να πάρει την οριστική μορφή της τον προσεχή Οκτώβριο, στο νέο τουρκικό στρατηγικό δόγμα και επομένως μέχρι τότε η Αθήνα δεν μπορεί να αντιδράσει επισήμως, αλλά ούτε και να διαπραγματευθεί παρασκηνιακώς με την κυβέρνηση Ερντογάν με βάση το υπό διαμόρφωση νέο τουρκικό δόγμα.

Η τουρκική αυτή πρόταση, έστω και κουτσουρεμένη, για την άρση του casus belli όμως δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι η Τουρκία προσανατολίζεται σαφώς για διευθέτηση μέσω συνεκμετάλλευσης του Αιγαίου με την Ελλάδα, φυσικά όχι επί ζημία της.

Η Αγκυρα, αν και ουδέποτε έχει αποδεχθεί το διεθνές δίκαιο της θάλασσας ακριβώς επειδή αρνείται να αποδεχθεί ότι τα ελληνικά νησιά έχουν τη δική τους υφαλοκρηπίδα, έχει ως γνωστόν επεκτείνει τα χωρικά ύδατά της σε 12 ν.μ. στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και στην Αν. Μεσόγειο . Σκοπίμως λοιπόν έχει αφήσει στο Αιγαίο τα 6 ν.μ. «απαιτώντας» έτσι και διά του casus belli να διατηρήσει και η Ελλάδα τα 6 ν.μ. χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Ετσι αφήνει η Αγκυρα ανοιχτό το ενδεχόμενο αν η Αθήνα επεκτείνει τα ελληνικά χωρικά ύδατα μέχρι τα 12 ν.μ., το ίδιο να πράξει αυτομάτως και η Τουρκία στο Αιγαίο, στα σημεία εκείνα που μπορεί.

Είναι ευνόητο ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο εύρος των χωρικών υδάτων θα επηρεάσει και την υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο, η οποία πρέπει να οριοθετηθεί ανάμεσα στα δύο παράκτια κράτη, Ελλάδα και Τουρκία. Σύμφωνα με λεπτομερείς επιτελικούς υπολογισμούς από την ελληνική πλευρά:

* Αν η Ελλάδα και η Τουρκία διατηρήσουν τα 6 ν.μ. χωρικών υδάτων στο Αιγαίο και σύμφωνα με τον τρόπο ( όπως τον προτείνει και η Ελλάδα) που μέχρι τώρα έχει εκδικάσει το Δικαστήριο της Χάγης το 99% των θεμάτων οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας, τότε η Ελλάδα έχει το 83% της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου και η Τουρκία το 17%.

**Στην περίπτωση που η Ελλάδα ασκήσει το δικαίωμα που της δίνει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και επεκτείνει στα 12 ν.μ. τα χωρικά ύδατά της και η Τουρκία τα διατηρήσει στα 6 ν.μ., τότε από τις εκβολές του Εβρου μέχρι και 5 ν.μ. ανατολικά του Καστελόριζου (δηλαδή στα όρια του FIR Αθηνών), η Τουρκία δεν έχει καθόλου υφαλοκρηπίδα στην περιοχή αυτή.

**Στην περίπτωση που η Ελλάδα αλλά και η Τουρκία επεκτείνουν τα χωρικά ύδατά τους στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο, τότε από την Ικαρία μέχρι και το Καστελόριζο ( δηλαδή στα Δωδεκάνησα) η Τουρκία δεν έχει καθόλου υφαλοκρηπίδα. Ομως στο κεντρικό και βόρειο Αιγαίο, η τουρκική υφαλοκρηπίδα από το 17% επεκτείνεται στο 21%.

**Στην περίπτωση που οι δύο χώρες αποφασίσουν συνεκμετάλλευση ( 50-50) με το υπάρχον καθεστώς των 6 ν.μ. χωρικών υδάτων, τότε η Ελλάδα παραχωρεί στην Τουρκία ένα επιπλέον ποσοστό 33% στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, ώστε από το 17% να φτάσει στο 50%.

**Στην περίπτωση που και οι δύο χώρες επεκτείνουν τα χωρικά ύδατα τους στ 12 ν.μ. για συνεκμετάλλευση του Αιγαίου, τότε το πρόβλημα έγκειται στις περιοχές ύπαρξης εκμεταλλεύσιμων πηγών ενέργειας στο Αιγαίο. Αν π.χ. η περιοχή αυτή είναι στα Δωδεκάνησα, τότε η Τουρκία με 12 ν.μ. εύρος χωρικών υδάτων δεν έχει διόλου υφαλοκρηπίδα στην περιοχή αυτή. Σε μια τέτοια περίπτωση, όμως, επειδή η συνεκμετάλλευση είναι 50-50 αναγκαστικά η Ελλάδα πρέπει να παραχωρήσει στην Τουρκία ένα ατόφιο 50% της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

**Στην περίπτωση συνεκμετάλλευσης στο βόρειο και κεντρικό Αιγαίο, τότε θα παραχωρηθεί ένα ποσοστό 29% στην Τουρκία, ώστε να φτάσει στο 50%.

Τα επιτελικά αυτά στοιχεία, που έχουν εκπονηθεί στο παρελθόν από ελληνικής πλευράς , αποδεικνύουν ότι συνεκμετάλλευση του Αιγαίου με την Τουρκία και με οποιοδήποτε τρόπο (από τα 6 έως και τα 12 ν.μ.) συνεπάγεται απώλεια ελληνικής υφαλοκρηπίδας, με βαριές επιπτώσεις στον οικονομικό εθνικό και επιχειρησιακό τομέα της χώρας.

Φυσικά, όλα τα ανωτέρω έχουν μια καθοριστική και απαράβατη προϋπόθεση: Η Τουρκία είναι πρωτίστως και εκ των προτέρων υποχρεωμένη να αποδεχθεί το δίκαιο της θάλασσας. Είναι δηλαδή υποχρεωμένη να αποδεχθεί ότι τα ελληνικά νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα, με βάση την οποία θα γίνουν όλοι οι ενδεχόμενοι υπολογισμοί για οριοθέτηση και πιθανή προσπάθεια συνεκμετάλλευσης του Αιγαίου.

Αυτό είναι εκ των πραγμάτων το μείζον θέμα που οφείλει η κυβέρνηση να προβάλει απέναντι στην Τουρκία και μέχρι στιγμής δεν το κάνει... τουλάχιστον φωναχτά.
της ΚΥΡΑ ΑΔΑΜ
Διαβάστε περισσότερα...

Επικοινωνιακά τρυκ των Τούρκων

Διαβάστε περισσότερα...

Με νέο δόγμα και «γκρίζο» casus belli για τα 12 μίλια

Αναθεωρεί η Αγκυρα την πολιτική εθνικής ασφάλειας. Θεωρεί «δυνητικούς συνεργάτες» και όχι «απειλές» τους γείτονες. Παραμένει η «εσωτερική απειλή» των Κούρδων.  
Λύση δύο μερών στο Κυπριακό
«Τα 12 μίλια δεν είναι πια αιτία πολέμου με την Ελλάδα», διακηρύσσει η χθεσινή «Σαμπάχ», φέρνοντας στο φως το αναθεωρημένο περιεχόμενο της «Κόκκινης Βίβλου» της Τουρκίας, που θα εγκριθεί επίσημα από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας τον Δεκέμβριο.
Ωστόσο, μια προσεκτικότερη ανάγνωση αποκαλύπτει πως η Αγκυρα δεν αίρει το casus belli, που καθιέρωσε με νόμο η τουρκική εθνοσυνέλευση το 1976. Απλώς παύει να το θεωρεί «προεξάρχουσα απειλή», στο πλαίσιο του δόγματος Νταβούτογλου, που αντιμετωπίζει πλέον όλες τις όμορες χώρες της Τουρκίας ως «δυνητικούς συνεργάτες» και όχι ως «απειλές». Ετσι αντιμετώπιζε αδιακρίτως την Ελλάδα, το Ιράκ, το Ιράν και τη Ρωσία το «απαρχαιωμένο» στρατο-κεμαλικό δόγμα, που επικαιροποιήθηκε για τελευταία φορά το 2005.
Ειδικότερα σε ό,τι αφορά την υποβάθμιση της «ελληνικής απειλής», αυτή δικαιολογείται από τη σύσφιξη των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων Ελλάδας - Τουρκίας, ιδίως μετά τη σύσταση του Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας επ’ ευκαιρία της επίσκεψης Ερντογάν στην Αθήνα.

Οι χθεσινές τουρκικές εφημερίδες περιλαμβάνουν εκτενείς αναφορές στο νέο Εγγραφο Πολιτικής Εθνικής Ασφαλείας, που αποκαλείται και «βιβλίο των κόκκινων γραμμών» ή «Κόκκινο Βιβλίο». Πρόκειται για το ευαγγέλιο της πολιτικής ασφαλείας της Τουρκίας, που χαράζει τις κατευθυντήριες γραμμές απέναντι σε «εξωτερικούς» και «εσωτερικούς» εχ-θρούς.

Εκτός λίστας το Ιράν
Μια σημαντική εξέλιξη είναι η αφαίρεση του Ιράν από τη λίστα των «εχθρικών κρατών», με την αιτιολογία ότι «δεν απειλεί πλέον την Τουρκία με εξαγωγή της Ισλαμικής Επανάστασης». Το έγγραφο περιέχει και αιχμή κατά του Ισραήλ, υπογραμμίζοντας πως η Αγκυρα παραμένει σταθερά υπέρ μιας Μ. Ανατολής χωρίς πυρηνικά (Είναι κοινό μυστικό ότι το Ισραήλ διαθέτει τέτοια όπλα χωρίς να το παραδέχεται, ενώ το Ιράν «απλώς» φέρεται να προσπαθεί να αποκτήσει?)

Στο Κυπριακό επαναλαμβάνεται η προσήλωση της Τουρκίας σε μια λύση «δύο μερών» (δηλαδή με διακριτή κυριαρχική αυτονομία της τουρκοκυπριακής πλευράς) και τονίζεται πως ο στόχος της ένταξης στην ΕΕ παραμένει «εθνική πολιτική». Ως βασική απειλή για την Τουρκία αντιμετωπίζεται η δράση των «αυτονομιστών» (δηλαδή του ΡΚΚ και των Κούρδων που διεκδικούν αυξημένα πολιτικά και πολιτιστικά δικαιώματα) όπως και η δράση του ΡΚΚ στο βόρειο Ιράκ.

Απολύτως λογικά, οι ισλαμιστές? έβγαλαν τους εαυτούς τους από τη λίστα των εθνικών κινδύνων. Ετσι οι «αντιδραστικοί κύκλοι» (έτσι αποκαλούνται οι ισλαμιστές από το κεμαλικό κατεστημένο) παύουν και επίσημα να αποτελούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια.

Οπως υπογραμμίζει η «Σαμπάχ», ο Ερντογάν διαβάζει λέξη προς λέξη το προσχέδιο του «Κόκκινου Βιβλίου» και θα επιφέρει όποιες αλλαγές κρίνει σκόπιμες προτού το φέρει προς έγκριση στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Εκεί κυριαρχούσαν κάποτε οι στρατιωτικοί, αλλά με τις πρόσφατες κρίσεις ο πρωθυπουργός τους πήρε τον αέρα?

Παρουσίαση
«Οδικός χάρτης» για το Κουρδικό

Οδικό χάρτη για την ειρηνική λύση του Κουρδικού επρόκειτο να ανακοινώσει χθες στο Ντιγιάρμπακιρ το Κουρδικό Κογκρέσο, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες προς τον πρόεδρο της Τουρκίας Αμπντουλάχ Γκιουλ, τον πρωθυπουργό Ταγίπ Ερντογάν, ίσως ακόμη και τον... Αμπντουλάχ Οτσαλάν, όπως πρότειναν πολλοί σύνεδροι. Στο Κουρδικό Κογκρέσο μετέχουν εκπρόσωποι του κοινοβουλευτικού κόμματος BDP, Κούρδοι δήμαρχοι, ακτιβιστές, ακόμη και αμνηστευμένα στελέχη του ΡΚΚ.
ΕΘΝΟΣ
Γιάννης Παπαδάτος
Διαβάστε περισσότερα...